Ortolaan (Emberiza hortulana)

De ortolaan (Emberiza hortulana) is lid van de familie der gorzen (Emberizidae).

Het mannetje van de ortolaan onderscheidt zich van de andere gorzen Emberizidae met grijsgroenige kop, een gele baardstreep en zijn oranje onderzijde. De ortolaan is 15-16 cm lang, heeft in vlucht een spanwijdte van 22-26 cm en weegt 21-27 gram. Zoals zoveel kleine vogels is de levensduur slechts 2 tot 3 jaar.

Leefwijz

De ortolaan voedt zich voornamelijk met insecten waaronder rupsen, maar ook met zaden zoals graankorrels.

Verspreiding en leefgebied

In West-Europa wordt de vogel alleen in de zomer gezien, omdat hij ten zuiden van de Sahara overwintert. De vogel is een typische bewoner van het kleinschalige agrarische landschap zoals dat niet meer in Nederland bestaat, maar nog wel in Midden- en Zuid-Europa.

 

De ortolaan is praktisch uitgestorven in Nederland. Trekvogels uit Zweden worden vooral in het najaar, maar ook in april en mei nog wel waargenomen door ervaren vogeltrekspotters.
In het begin van de twintigste eeuw was de ortolaan nog een vrij algemene broedvogel in Nederland en Vlaanderen. Rond 1950 waren er nog 1200-1700 paar in Nederland. In 1975 werd het bestand geschat op 190-225 paar. Rond 1990 waren er nog 30. Deze 30 broedparen zijn op de website van SOVON de index = 100% en vervolgens kan men zien dat de ortoloaan in Nederland uitsterft. Het aantal broedparen in het derde millennium schommelt tussen de 0 (in 2001, 2005 en 2006) en 2. De soort staat (nog) als niet bedreigd op de internationale IUCN rode lijst. De soort is in 2004 als ernstig bedreigd op de Nederlandse rode lijst gezet. De soort staat op de Vlaamse rode lijst als verdwenen uit Vlaanderen.

Bescherming binnen de Europese Unie

Sinds september 2007 is het vangen van ortolanen in Frankrijk verboden. De ortolaan staat in de bijlage III van de Conventie van Bern.

Gastronomische notities

De ortolaan was vroeger een delicatesse in zuidelijker landen. De 19de-eeuwse ornitholoog Schlegel schreef het volgende: 'Op plaatsen waar ze tijdens de trek talrijk waren, werden ze met slagnetten gevangen. In een kooi werden ze dan 's nachts bij kaarslicht in enkele dagen vetgemest met gierst, vervolgens met een steek van een stopnaald in het achterhoofd gedood, geplukt doch niet ontweid en met rode zijden strikjes om de hals in spanen doosjes verzonden'.

Het eten en het bereiden van een ortolaan is een heel ritueel. Ze worden levend in een met voer gevuld donker doosje gehouden. Omdat ze vooral 's nachts eten, blijven ze eten en mesten ze zichzelf vet. Dan worden ze levend verdronken in Armagnac en in een hete oven geroosterd. Na acht minuten wordt de ortolaan geserveerd; de fijnproever dient het hete beestje in één keer helemaal in de mond te nemen en gedurende een kwartier fijn te kauwen. Het eten van een ortolaan dient te gebeuren met een servet over het hoofd, om spatten te voorkomen of om zich beter te kunnen concentreren op de exquise dis. Echter, sinds september 2007 is het houden van ortolanen in Frankrijk (en de andere EU-landen) illegaal.

In maart 2013 roept 'Brussel' de Fransen nogmaals op te stoppen met het nog steeds door de overheid oogluiked toestaan van deze illegale vogelvangst. Voorzitter van de Franse dierenbescherming, Pierre Athanaze, zegt een regeringsdocument te hebben onderschept, waarin staat dat de politie de jagers met rust moeten laten. Het wordt per vogeltje door de jagers voor cica € 100,= verkocht en voor € 300,= opgediend. 

Andere trivia

 

 

foto: Mihai Baciu